برای اینکه در صربستان تحت حمایت قرار بگیرید و وضعیت خود را قانونی کنید، می‌توانید درخواست پناهندگی بدهید. برای این کار به ادارهٔ پولیس بروید و پناهندگی بخواهید؛ کافی است به افسران پولیس در آنجا بگویید «می‌خواهم پناهندگی بگیرم». این کار را می‌توانید در هر ادارهٔ پولیس در سراسر کشور انجام دهید.
آدرس ادارهٔ پولیس در بلگراد که می‌توانید در آن درخواست پناهندگی بدهید این است:
Omladinskih brigada 1, Novi Beograd.
موقعیت آن روی نقشهٔ گوگل: goo.gl/maps/Xmqq41minQukS9bc8
همچنین می‌توانید در شهرهای دیگر، در ادارهٔ پولیس که بخش اتباع خارجی (Uprava za strance) دارد، درخواست پناهندگی بدهید. اگر در یک مرکز بازداشت یا زندان قرار بگیرید نیز می‌توانید درخواست پناهندگی بدهید.
اگر پولیس اجازه ندهد که درخواست پناهندگی کنید، می‌توانید با یکی از سازمان‌هایی که کمک قانونی رایگان به پناهجویان می‌دهند تماس بگیرید. فهرست این سازمان‌ها را اینجا می‌یابید: https://www.unhcr.org/rs/en/free-legal-aid
بدانید که ورود غیرقانونی (بدون ویزا و پاسپورت) و اقامت غیرقانونی در صربستان تخلف محسوب می‌شود و به همین دلیل ممکن است بازداشت یا زندانی شوید. درخواست پناهندگی و قرار گرفتن در روند پناهندگی تنها راه قانونی کردن وضعیت شما در صربستان است. به همین دلیل مهم است که پس از ورود به کشور هرچه زودتر برای پناهندگی ثبت‌نام کنید.
ثبت‌نام در ادارهٔ پولیس
ثبت‌نام نخستین گام در روند پناهندگی است و در ادارهٔ پولیس انجام می‌شود. در جریان ثبت‌نام، افسر پولیس معلومات شخصی شما، عکس و اثر انگشت شما را می‌گیرد.
سپس در ادارهٔ پولیس چیزی را دریافت می‌کنید که به آن «نامهٔ ۷۲ ساعته» می‌گویند («potvrda o registraciji» یعنی تأیید ثبت‌نام برای پناهندگی). این تأییدیه معلومات شخصی شما (نام، تخلص، تاریخ تولد، کشور اصلی) را دارد و افسر پولیس در پایین کاغذ می‌نویسد که شما به کدام کمپ معرفی شده‌اید. این سند «نامهٔ ۷۲ ساعته» نامیده می‌شود، چون شما ۷۲ ساعت وقت دارید تا به همان کمپ بروید. اگر در ۷۲ ساعت به کمپ نروید، وضعیت پناهجو را از دست می‌دهید.
همچنین بدانید که نمی‌توانید کمپی را که به آن فرستاده می‌شوید انتخاب کنید. اگر با هم سفر می‌کنید از خانواده‌تان جدا نمی‌شوید، چون همهٔ اعضای خانواده همیشه به یک کمپ فرستاده می‌شوند.
اثر انگشتی که در یک ادارهٔ پولیس گرفته می‌شود در یک بانک معلوماتی ملی ذخیره می‌شود که همهٔ ادارات پولیس در صربستان به آن دسترسی دارند. پس اگر در یک ادارهٔ پولیس درخواست پناهندگی بدهید و در آن ۷۲ ساعت به کمپی که در ثبت‌نام نوشته شده نروید، دیگر اجازه ندارید درخواست پناهندگی بدهید، چون اثر انگشت شما در ادارهٔ پولیس پیدا می‌شود. این یعنی پس از آن ۷۲ ساعت اقامت قانونی خود در صربستان را از دست می‌دهید و ممکن است بازداشت یا زندانی شوید؛ علاوه بر آن، حقوق اساسی (حق اسکان، خدمات صحی، حق کار و غیره) را هم نخواهید داشت.
لطفاً توجه کنید: این اثر انگشت‌ها را نمی‌توان بر اساس مقررهٔ دابلین برای دیپورت شما به صربستان استفاده کرد — یعنی اثر انگشت شما با کشورهای دیگر اروپا شریک نمی‌شود و فقط به این دلیل که اثر انگشت خود را آنجا گذاشته‌اید نمی‌توان شما را به صربستان دیپورت کرد.
اسناد برای پناهجویان
اگر می‌خواهید در صربستان درخواست پناهندگی بدهید، بسیار مهم است که در همان ۷۲ ساعت به مرکز پناهندگی برسید، وگرنه نامهٔ شما دیگر معتبر نیست (و دوباره بدون سند می‌شوید).
داشتن نامهٔ ۷۲ ساعته وضعیت شما را قانونی می‌کند و برخی حقوق به شما می‌دهد، اما سند هویت محسوب نمی‌شود. سند هویت را تنها زمانی می‌گیرید که نخستین مصاحبه را در یکی از مراکز پناهجویان انجام داده باشید. سندی که دریافت می‌کنید «کارت شناسایی پناهندگی» (Asylum ID Card) است که نشان می‌دهد شما در صربستان پناهجو هستید. با این کارت می‌توانید در تمام خاک صربستان رفت‌وآمد کنید. این کارت عکس رنگی شما را دارد، معلومات شخصی شما با دست نوشته شده و مهر وزارت امور داخله روی آن است.
لطفاً توجه کنید: پس از اسکان در کمپ، چیزی را هم دریافت می‌کنید که به آن «کارت کمپ» می‌گویند. این کارت سیاه و سفید است و معلومات شما روی کاغذ چاپ شده است. اما این کارت سند رسمی نیست، هیچ حقی به شما نمی‌دهد و نه تضمین وضعیت شما است و نه تضمین اینکه جای شما در آن کمپ مشخص حفظ می‌شود. حتی اگر «کارت کمپ» داشته باشید، ممکن است بازداشت شوید یا به کمپ‌های دیگر منتقل شوید.
معلومات بیشتر دربارهٔ روند پناهندگی در صربستان:
لطفاً توجه کنید: این مطالب بر اساس قوانینی تهیه شده که تغییر کرده‌اند، بنابراین برخی معلومات آن ممکن است دیگر به‌روز نباشد.
ideje.rs/wp-content/uploads/2025/01/liflet-en-2.pdf
روند پناهندگی
روند پناهندگی را بخش تخصصی وزارت امور داخله به نام ادارهٔ پناهندگی (Asylum Office) اجرا می‌کند. افسران آن دو مصاحبه با شما انجام می‌دهند و سپس تصمیم رسمی مبنی بر پذیرش یا رد پناهندگی شما در صربستان صادر می‌کنند.
این مصاحبه‌ها در کمپ برگزار می‌شوند و مترجم به زبان مادری شما در اختیارتان قرار می‌گیرد. مصاحبهٔ نخست ترتیب می‌شود تا شما بتوانید درخواست پناهندگی را ارائه کنید. درخواست پناهندگی فورم ۲۶ سؤالی است که هر کسی باید آن را پر کند. بازرس ادارهٔ پناهندگی باید این مصاحبه را ظرف ۱۵ روز پس از ثبت‌نام ترتیب دهد. اگر مصاحبه ترتیب داده نشد، می‌توانید فورم درخواست پناهندگی را پر کنید و ظرف ۸ روز با پست به ادارهٔ پناهندگی بفرستید. توصیه می‌شود با یکی از سازمان‌هایی که کمک قانونی رایگان می‌دهند تماس بگیرید تا در این کار کمک کنند.
مصاحبهٔ دوم «جلسهٔ استماع پناهندگی» نامیده می‌شود و چند ساعت طول می‌کشد. بازرس پولیس از شما می‌خواهد که همهٔ جزئیات دلایل فرار از کشور خود و عواقب احتمالی بازگرداندن را توضیح دهید. باید هر مدرک یا شاهدی را هم که از کشور خود دارید و می‌تواند ادعای شما را تأیید کند همراه بیاورید.
شما در طول روند پناهندگی حق کمک قانونی رایگان دارید، یعنی وکیلی به قضیهٔ شما گماشته می‌شود که شما را در هر مرحلهٔ روند راهنمایی می‌کند.
اگر این کمک را می‌خواهید، با یکی از سازمان‌هایی که در صربستان کمک قانونی رایگان می‌دهند تماس بگیرید. معلومات تماس آن‌ها را اینجا می‌یابید: https://www.unhcr.org/rs/en/free-legal-aid
پس از انجام هر دو مصاحبه، فقط باید منتظر تصمیم رسمی ادارهٔ پناهندگی باشید. قانون می‌گوید باید ظرف ۳ ماه تصمیم دربارهٔ درخواست پناهندگی خود را بگیرید، اما این به‌ندرت اتفاق می‌افتد. معمولاً بسیار بیشتر طول می‌کشد — حدود ۱۰ تا ۱۲ ماه.
در طول روند پناهندگی حق اسکان رایگان در کمپ، غذا و لباس در داخل کمپ‌ها، خدمات صحی، آموزش ابتدایی و متوسطه و کمک قانونی را دارید. همچنین می‌توانید ۶ ماه پس از ارائهٔ درخواست پناهندگی کار کنید.
اگر پاسخ مثبت بگیرید، در صربستان وضعیت پناهنده‌گی و اجازهٔ اقامت پنج‌ساله دریافت می‌کنید. اگر حمایت فرعی به شما داده شود، اجازهٔ اقامت یک‌ساله می‌گیرید که اگر کشور شما هنوز ناامن باشد، پولیس آن را یک سال دیگر تمدید می‌کند.
اگر تصمیم مقامات دربارهٔ درخواست شما منفی باشد، حق دارید ظرف ۱۵ روز اعتراض کنید. در این صورت با نمایندهٔ قانونی یا وکیل خود تماس بگیرید.
حقوق پناهجویان و پناهندگان
اگر در صربستان درخواست پناهندگی بدهید، حقوق زیر را دارید:
۱. اقامت قانونی و آزادی رفت‌وآمد در سراسر کشور — یعنی تا پایان روند پناهندگی نمی‌توان شما را بازداشت یا از صربستان دیپورت کرد؛
۲. حق اسکان در یکی از کمپ‌های رسمی صربستان، جایی که لباس، پاپوش و مواد بهداشتی در اختیارتان قرار می‌گیرد؛
۳. حق اقامت در اسکان خصوصی، اما باید خودتان خانه را پیدا کنید و همهٔ هزینه‌ها را خودتان بپردازید. توجه داشته باشید که رفتن شما از کمپ به اسکان خصوصی نخست باید با موافقت ادارهٔ پناهندگی باشد؛
۴. کمک اجتماعی مالی، اما تنها اگر در اسکان خصوصی بمانید و نه در یکی از کمپ‌ها؛
۵. حق خدمات صحی، یعنی می‌توانید در شفاخانه‌ها و مراکز صحی اولیه درمان شوید، هم برای مشکلات صحی فوری و هم برای بیماری‌های مزمن؛
۶. حق آموزش ابتدایی و متوسطه، برای کودکان و بزرگسالان؛
۷. حق کمک قانونی رایگان، یعنی می‌توانید وکیلی داشته باشید که در روند پناهندگی نمایندگی شما را بکند و از طرف شما با ادارهٔ پناهندگی صحبت کند؛
۸. حق کار ۶ ماه پس از ارائهٔ درخواست پناهندگی؛
۹. حق اسناد شخصی — ادارهٔ پناهندگی پس از درخواست پناهندگی کارت شناسایی صادر می‌کند. این کارت هر ۶ ماه تمدید می‌شود.
اگر درخواست پناهندگی شما پذیرفته شود و وضعیت پناهنده‌گی یا حمایت فرعی بگیرید، حق سند سفر برای پناهندگان را دارید.
مهم! این حقوق فقط به پناهجویان داده می‌شود، یعنی اگر در روند پناهندگی نباشید به هیچ‌یک از این حقوق دسترسی ندارید. کسانی که در روند پناهندگی نیستند (کسانی که «از صربستان عبور می‌کنند») تنها حق کمک صحی فوری دارند که فقط در بخش‌های اضطراری شفاخانه‌ها و تنها در موارد تهدیدکنندهٔ حیات ارائه می‌شود.
حقوق کسانی که وضعیت پناهنده‌گی و حمایت فرعی گرفته‌اند
برای کسانی که وضعیت پناهندگی گرفته‌اند، کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان تلاش‌های خود را برای یافتن کار و حمایت از آموزش افزایش داده است. همچنین کمک مالی برای اجارهٔ اسکان خصوصی در سال‌های نخست پس از دریافت وضعیت پناهندگی وجود دارد. کسانی که وضعیت پناهنده‌گی یا حمایت فرعی می‌گیرند می‌توانند پاسپورت پناهندگان بگیرند. و تنها کسانی که وضعیت پناهنده‌گی دارند حق پیوند مجدد خانواده دارند، یعنی می‌توانند خانوادهٔ خود را به صربستان بیاورند.